İsyan

  • 14 Mart 2015
  • 551 kez görüntülendi.
İsyan

İsyan, Devrim (rebellion, revolution)Tüm toplumsal ve siyasal düzenin genellikle şiddet içeren araçlarla alt üst edildiği ve yeni liderlerle birlikte yeni ilkeler üzerine yeniden kurulduğu, görece ender rastlanan ama tarihsel bakımdan çok büyük önem taşıyan olaylar.Devrim sözcüğü, “sanayi devrimi”, “bilgisayar devrimi”, “moda devrimi” ve benzeri kullanımlarında olduğu gibi, oldukça gevşek biçimde her türlü dramatik toplumsal »değişimi karşılamaktadır. Fakat temel anlamı siyasal içeriktedir. Bazı yazarlar “devrim” sözcüğünün, yeni yönetici elitin devrim sonrasında toplumsal yapıda temel değişimler gerçekleştirme girişimlerini yansıtan örnekler için kullanılması gerektiğini, isyanların ise yönetici grubun yerini başka bir yönetici grubun aldığı daha sınırlı siyasal ayaklanmaları ifade ettiğini savunmuş olsalar da, siyasal devrim ile isyan arasında keskin bir ayrım yapmak son derece zordur. Yukarıdaki kritere göre, isyanlar, iktidarın ele geçirilmesinden sonraki toplumsal değişimlerin alanı ve şiddeti konusundaki yargılara bağlı olarak, açıkça devrimden neredeyse farksız bir duruma işaret etmektedir.Tüm modern devrimlerin prototipleri 1776 Amerikan Devrimi ile 1789 Fransız Devrimi’dir. İki devrimin de açık bir siyasal gündemi vardır ve ikisinin de sonucunda iktidar ilişkileri baştan aşağı değişmiştir. İçinde yaşadığımız yüzyılda 1917 Rus Devrimi ile 1948 Çin Devrimi’nin birbirine benzeyen dramatik sonuçları olmuştur. Yakın tarihte devrimlerin hepsi sosyalist eğilimli ya da eşitlikçi, hatta modernleştirici bile değildir; hatta pek çoğu anti-demokratik ya da sağ eğilimlidir.Fundamentalist İslam -özellikle İran Şahı’nın I979’da devrimci bir kalkışmayla tahttan indirilmesiyle- Ortadoğu’ya yayılmıştır. 1990’lar ise eski komünist devletlerin pek çoğunda bir “karşı devrinf’e tanık olmuştur.Sosyoloji açısından herhalde en etkin devrim kuramı, Kari *Marx ve Friedrich »Engels’in »tarihsel materyalizmiydi.Yine de »Marksizmin, örneğin »Lenin’in geliştirdiği proletarya diktatörlüğü kuramı ile »Maoizmdeki köylü devrimi dahil olmak üzere (birbiriyle asla bağdaşmayan) çeşitli devrim kuramlarını kapsadığını unutmamak gerekir. Devrimci değişim konusunda daha sonra yapılan pek çok sosyolojik araştırma, genelde tarih, özelde devrimler hakkındaki Marksist görüşü açıkça eleştiren metinlerdir.İsyanlar ve devrimler konusundaki araştırmaların çoğu, zorunlu olarak tarihsel metinler olmuş ve nedenler ile süreçler üzerine odaklanmışlardır. Toplumsal dengesizliği, artan beklentileri ve göreli »yoksunluğu vurgulayan kuramlar oldukça akla yatkındır, fakat fazla açıklayıcı ve öngörücü nitelikte oldukları söylenemez. Yakın zamandaki çalışmalarda Theda Skocpol, kurumların olağan krizlerle baş edememesini vurgulayan bir devrim kuramı formüle ederken (States and Social Revolutions, 1979), Charles ve Louis Tilly, isyanların değişen güç ve kaynaklar dengesinden oportünistçe faydalanılması sonucunda meydana geldiğini öne süren bir tarihsel model sunmuşlardır (The Rebellions Century 1830-1930, 1975). Özellikle Skocpol’ün kuramı geniş biçimde tartışılmıştır. Skocpol, siyasal devrimler (liderliği değiştiren) ile toplumsal devrimler (bütün olarak toplumu dönüştüren) arasında keskin bir ayrımyapan, makro düzeyde, yapısal bir analiz önermekte ve tek nedenli toplumsal devrim açıklamalarına (örneğin, artan beklentiler, sınıf çatışmaları) karşı olarak, »devletler, uluslararası ekonomik rekabet gibi dış faktörlerin rolü ve farklı toplumsal sınıflara ait şikayet kanallarının varlığı arasındaki farklılıkları vurgulayan karmaşık, akışkan bir model ortaya koymaktadır. (Devrimci toplumsal değişimin karmaşıklığına ağırlık verme, Skocpol’ün gerek kendisinin yayına hazırladığı gerekse katkıda bulunduğu Tarihsel Sosyoloji: Görüşler ve Yöntemler (Vision and vlethod in Historical Sociology, 1984/e Bringing the Slate Back In, 1985:>ibi daha sonraki çalışmalarında devam edecek olan bir özelliktir.)Bir toplumda devrimci değişim asla tamamlanmaz ve sonuçları her zaman çok değişken olur. Eski düzenin unsurları -1789’dan sonra Fransa ve 1917′-den sonra Rusya’da olduğu gibi- devrimin mayası olan idealist hedeflerin yönünü şaşırtarak yaşamaya devam eder.

ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ